Golub i Dobrzyń. Przypadek dwóch miast granicznych, które stały się jednym, i jak zostało to odzwierciedlone w katalogowaniu akt metrykalnych.

W Polsce formalnie miasto Golub-Dobrzyń zostało utworzone w 1951. Historycznie funkcjonowało jako dwie oddzielne miejscowości o tych samych nazwach, przy czym po niemiecku Golub pisano przez dwa „l”.

Z genealogicznego punktu widzenia i przynajmniej na początku naszej przygody z odtwarzaniem historii naszej rodziny interesują nas akty metrykalne. Posłużyłam się najbardziej oczywistym źródłem, w którym możemy dowiedzieć się, jakich aktów metrykalnych możemy się spodziewać z danej miejscowości. Informacje mogą być niepełne, ale dla ogólnej orientacji wystarczające. Tom drugi Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego i Innych Krajów Słowiańskich, gdzie znajdują się obydwa hasła, został wydany w 1881, dane liczbowe aktualne są zapewne na jakiś czas przed tą datą.

Golub Dobrzyn Slowni t 2 s 87 659 660

Golub to miasto w Prusach, należy się więc spodziewać, że od końca 1874 prowadzone były księgi stanu cywilnego. Poza tym w mieście znajdują się dwa kościoły: katolicki i protestancki oraz synagoga. Można się więc spodziewać ksiąg metrykalnych wyznaniowych dla trzech wyznań: ewangelickiego, rzymsko-katolickiego i mojżeszowego.

Dobrzyń to miasto znajdujące się na terenie państwa, gdzie wydano Słownik, stąd nie ma tej informacji w opisie. Chodzi o część Polski znajdującą się pod zaborem rosyjskim. W Królestwie Polskim (oraz późniejsze nazwy) księgi metrykalne od 1826 miały charakter cywilno-religijny, więc żeby ustalić jakich ksiąg metrykalnych możemy się w tym miejscu spodziewać, należy spojrzeć na grupy wyznaniowe, które mieszkały w Dobrzyniu i tutaj też możemy posłużyć się listą istniejących świątyń: kościół katolicki murowany, kościół par.[afialny] ewangelicki oraz synagoga.

W opisie Golubia nie rozróżniano między kościołem parafialnym a kościołem, dlatego założyłam, że w Golubiu wszystkie kościoły były parafialne. W Dobrzyniu jednak tak nie jest, opis słownikowy wskazuje, że parafia rzymskokatolicka dla Dobrzynia znajdowała się w Dulsku. Samodzielna parafia w Dobrzyniu w tym właśnie kościele pierwotnie nieparafialnym została założona w 1909 (pw. św. Katarzyny w Golubiu-Dobrzyniu (Dobrzyń nad Drwęcą)). Być może prowadzono księgi w ramach filii parafii w Dulsku, ale słownik nie daje tu żadnej podpowiedzi.

W czasach sporządzania opisu obydwa miasta były podobnej wielkości, Dobrzyń nieco mniejszy od Golubia.

Sądząc po powyższych informacjach należałoby spodziewać się następujących ksiąg:

  • Golub: księgi urzędu stanu cywilnego od 1874 (czasem oddzielne księgi prowadzono dla miasta i okolicznych miejscowości – miasto, obwód wiejski – więc być może będą dwa zestawy ksiąg)
  • Golub: księgi metrykalne parafii ewangelickiej
  • Golub: księgi metrykalne parafii rzymskokatolickiej
  • Golub: księgi metrykalne gminy żydowskiej
  • Dobrzyń: księgi metrykalne gminy żydowskiej
  • Dobrzyń: księgi metrykalne parafii rzymskokatolickiej od 1909
  • Dobrzyń: księgi metrykalne parafii ewangelickiej

Zaglądam więc do bazy aktów metrykalnych archiwów państwowych Pradziad i szukam według nazwy miejscowości, raz Golub a raz Dobrzyń. Za każdym razem otrzymuję taki sam zestaw odpowiedzi czyli istniejące akty metrykalne dla miasta Golub-Dobrzyń. W zależności od poszukiwanego miasta jego nazwa pokazuje się na żółtym tle, ale nie odzwierciedla to ksiąg dostępnych dla tego miasta a jedynie moje parametry poszukiwania. Na pierwszy rzut oka w zasadzie nie wiadomo, które księgi z którego miasta pochodzą (poniżej jeden zrzut ekranu). Możemy to trochę dookreślić patrząc na daty krańcowe ich powstania, ale oczywiście nie każdy jest tak zaawansowany by od razu wiedzieć, jak odczytywać takie informacje.

Golub Dobrzyn Pradziad zrzut

 

Jakie księgi metrykalne dostępne są więc dla Golubia i dla Dobrzynia i jak spróbować rozszyfrować, które dotyczą którego miasta w sytuacji, gdy nie zostało to zaznaczone na tym etapie katalogowania w bazie danych.

Jest tylko jeden zestaw akt metrykalnych wyznania mojżeszowego – patrząc na rok najstarszej księgi wnioskuję, że pochodzą one z Dobrzynia. W Golubiu księgi wyznania mojżeszowego zapewne nie przetrwały kataklizmu zagłady Żydów podczas drugiej wojny światowej i lat okupacji niemieckiej.

Jeżeli chodzi o księgi metrykalne rzymskokatolickie to dalszy opis sugeruje, że pochodzą one z Dobrzynia. Dziwi najwcześniejszy rok krańcowy 1840, ale być może w ramach parafii Dulsk prowadzono oddzielne księgi dla Dobrzynia. Są też księgi urzędu stanu cywilnego 1808-1825 co też sugeruje tereny Królestwa Polskiego, więc są to księgi wydzielone w Dulsku albo prowadzone jako filialne na miejscu w Dobrzyniu. Osoby badające genealogie z Dobrzynia będą musiały to sprawdzić.

Są też dwa zestawy – jak należało się spodziewać – ksiąg urzędu stanu cywilnego od 1874. Szczegółowy opis dzieli je na księgi dla miejscowości Golub i dla miejscowości Golub-Zamek.

Brakuje więc ksiąg ewangelickich, wydaje się, że brakuje także ksiąg rzymskokatolickich z Golubia. W takich przypadkach zawsze warto jest zajrzeć do katalogu Family Search, gdyż pokazuje on zasoby światowe a nie jedynie miejscowe.

Widzimy tam najprawdopodobniej księgi rzymskokatolickie faktycznie z Golubia oraz księgi ewangelickie również z Golubia spoza kolekcji polskich archiwów państwowych.

Księgi metrykalne (cywilno-religijne, religijne oraz wyłącznie cywilne) z terenów objętych nadzorem archiwalnym archiwów w Toruniu i Bydgoszczy wraz z oddziałami dostępne są na portalu www.genealogiawarchiwach.pl. Korzystając z tej strony należy bardzo dokładnie wybierać w menu, które księgi z Golubia-Dobrzynia chcemy przeglądać, gdyż wszystkie skatalogowane są – podobnie jak w Pradziadzie – jako księgi z miejscowości Golub-Dobrzyń, która to miejscowość nie istniała jako jedno miasto w czasach historycznych. Łatwo jest więc o błąd lub posądzenie portalu o braki.

Pozostaje pytanie, czy katalogowanie zbiorów w oparciu o współczesne nazwy miejscowości, które nie funkcjonowały w czasach, kiedy sporządzano dokumenty, które dziś należą do kolekcji archiwalnych, jest dobrym rozwiązaniem. I nie chodzi tu o zmianę nazw, bo nazwy jako takie w przypadku Golubia i Dobrzynia się nie zmieniły. Chodzi o to, że były to dwie oddzielne miejscowości, które dodatkowo w latach 1772-1919 znajdowały się w dwóch różnych państwach, które to państwa posiadały zupełnie inne przepisy dotyczące prowadzenia ksiąg metrykalnych. Być może Golub-Dobrzyń jest wyjątkowym i niepowtarzalnym przypadkiem ze względu bliskość geograficzną (po drugiej stronie rzeki) obydwu miast oraz na zmianę granicy państwa. Wszystko byłoby dobrze, gdyby Golub i Dobrzyń pozostały w dwóch różnych państwach. Dziś jednak są w jednym państwie a do tego stały się jednym miastem. Obecne skatalogowanie nie pozwala na orientację na pierwszy rzut oka, jakimi księgami dysponujemy dla każdego z tych miast. Wydaje się, że lepszym rozwiązaniem byłoby zachowanie historycznych nazw miejscowości w katalogu zbiorów z czasów, kiedy jedno miasto z czasów współczesnych funkcjonowało jako dwa niezależne ośrodki osadnicze, oraz skatalogowanie aktów metrykalnych (i innych zbiorów) oddzielne dla każdego z tych miast a nie dla jednego miasta, które nie istniało w czasach, w których katalogowane dokumenty były sporządzane. Według mnie katalogowaniem pod wspólną nazwą Golub-Dobrzyń powinny być objęte dokumenty, które zostały wytworzone w Golubiu-Dobrzyniu czyli formalnie od 1951.

Źródła poza linkami w tekście:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i Innych Krajów Słowiańskich, 1881 t. 2, s. 87 (Dobrzyń), s. 659-660 (Golub).

Zdjęcia z dawnej golubskiej części Golubia-Dobrzynia, 2007, autorka.

DCF 1.0
Golub, Rynek
DCF 1.0
Golub, Zamek
Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s