W Przedeczy czy w Przedeczu?

Z problemami z odmianą nazw miejscowości zetknęłam się dawno temu, kiedy w ogóle nie zajmowałam się genealogią. Pod koniec lat osiemdziesiątych dwudziestego wieku byłam w Bieszczadach, gdzie – jak większość osób na wakacjach w tamtych czasach i w tamtej części Polski – pomiędzy poszczególnymi miejscowościami przemieszczałam się autobusami Pekaesu. Kupując bilet trzeba podać nazwę miejscowości, do której się jedzie. Podając nazwę miejscowości, do której się jedzie, trzeba tę nazwę odpowiednio odmienić. W Bieszczadach prawie nigdy przy zakupie biletu nie udało mi się za pierwszym razem podać poprawnie nazwy miejscowości. Było to wtedy nieco irytujące, ale w tamtych czasach nie zastanowiłam się nad przyczynami takich problemów językowych…
Odmiana nazw miejscowości  w zasadzie zależy od tego, jakiego rodzaju jest rzeczownik będący nazwą miejscowości. Jeżeli chodzi o miejscowości powszechnie znane czy takie, które znajdują się na znanym nam terenie, to na ogół ich nazwy odmieniamy poprawnie. i bez zastanawiania się nad rodzajem rzeczownika. Ale kiedy natrafiamy na nieznane nazwy miejscowości nie zawsze odmieniamy je poprawnie. Czasami nazwy same oferują nam swego rodzaju podpowiedź. Na przykład nazwa Ostrów raz występuje w rodzaju męskorzeczowym (Ostrów Wielkopolski) a raz w żeńskim (Ostrów Mazowiecka), w odmianie pomaga więc druga część nazwy, ale nie zawsze nazwy są tak pomocne w odmianie.

Jaki ma to związek z genealogią? Otóż taki, że opisując genealogie naszych rodzin podajemy informacje (przykładowo) o tym, w jakiej miejscowości dana osoba się urodziła lub w jakiej miejscowości znajdowała się parafia, w której dana osoba została ochrzczona, brała ślub itd. Trzeba więc podać nazwę miejscowości w odpowiednim przypadku. Jeśli chodzi o Warszawę czy Kraków to raczej nie ma problemów z odmianą nazw tych miejscowości. Powiemy na przykład, że dana osoba została ochrzczona w parafii św. Karola Boromeusza w Warszawie. A jak jest w przypadku miejscowości takich jak Przedecz, Pruska, Hoczew, Sienna i wielu innych?

Jak zatem należy poprawnie odmienić nazwę tytułowej miejscowości Przedecz, kiedy opisujemy, że tam miało miejsce któreś ze zdarzeń genealogicznych w naszej rodzinie?
Niestety, obydwie formy podane w tytule są niepoprawne. Poprawnie należy powiedzieć lub napisać, że parafia znajduje się w Przedczu lub Joanna Kowalska urodziła się w Przedczu.
Drugą miejscowością (znajdującą się zresztą niedaleko Przedcza), której nazwę należy odmieniać w ten sam sposób, jest Chodecz. Zatem parafia znajduje się w Chodczu lub dana osoba wzięła ślub w Chodczu.
Ktoś, kto mieszka w Chodczu lub Przedczu, zapewne nie ma problemów z poprawną odmianą nazwy swojej miejscowości.  Ktoś, kto po raz pierwszy spotyka się z tymi nazwami, może „z automatu” użyć jednej z niepoprawnych wersji odmiany tych nazw.

W przypadku kiedy jest więcej miejscowości o tej samej nazwie, może się okazać, że odmieniają się one inaczej.
Przykładem niech będą miejscowości o nazwie Sienna. Jedna z nich znajduje się w województwie małopolskim i w tym przypadku powiemy lub napiszemy, że parafia znajduje się w Siennej. Natomiast jeśli chodzi o miejscowość o nazwie Sienna, która znajduje się w województwie dolnośląskim, to nie ma w niej parafii, ale gdybyśmy mieli napisać, że ktoś się tam urodził, to poprawnie trzeba napisać, że urodził się w Siennie.1

Gdzie można znaleźć informacje o poprawnej odmianie nazw miejscowości? Jest kilka możliwości:

  • możemy znaleźć jakąś lokalną stronę internetową i sprawdzić, jak nazwa miejscowości odmieniana jest w tekstach na tej stronie, choć w takim popularnym źródle jakim są strony internetowe też mogą się zdarzyć błędy,
  • możemy szukać w obrębie porad językowych w Internecie; na przykład odmianę przez przypadki nazwy Chodecz znajdziemy w Wikisłowniku (link do odmiany przez przypadki nazwy miejscowości Chodecz),
  • możemy sprawdzić w Słowniku nazw miejscowości i mieszkańców, wydanym przez Wydawnictwo Naukowe PWN w 2007. W katalogu on-line Biblioteki Narodowej znajduje się tylko to jedno wydanie, więc być może Słownik ten nie był wydany ponownie. Zawiera on informacje o odmianie i formach przymiotnikowych nazw 7400 miejscowości w Polsce.

Nawet jeżeli nie mamy żadnych wątpliwości co do odmiany nazwy miejscowości przez przypadki, ale chodzi o miejscowość, której nie znamy, i której nazwy używamy po raz pierwszy, warto jest sprawdzić, jak nazwę tę należy poprawnie odmieniać. Sprawdzenie pisowni może zapobiec ewentualnemu wprowadzeniu błędnej odmiany nazwy do powszechnego obiegu.

1Słownik nazw miejscowości i mieszkańców, Warszawa 2007, s. 275.

 

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s