Czy „napoleońskie” urzędy stanu cywilnego były prowadzone tylko przy parafiach rzymskokatolickich przez proboszczów tych parafii? Cz. II.

Poprzednio pisałam o przypadku parafii ewangelicko-augsburskiej w Lipnie, przy której istniał urząd stanu cywilnego.

Jednakże okazuje się, że urzędy stanu cywilnego były też prowadzone jako urzędy zupełnie świeckie, a nie przy parafii jakiegokolwiek wyznania.
Trudno mi powiedzieć, czy opisany poniżej przypadek był odosobniony i związany wyłącznie z dobrami autora Podróży do Ciemnogrodu, czy też takich przykładów można by znaleźć więcej.

Kiedyś przypadkowo przeglądałam księgi metrykalne z Wilanowa z okresu obowiązywania „napoleońskich” urzędów stanu cywilnego i zauważyłam, że urzędnikiem stanu cywilnego bywał notariusz a nawet nauczyciel. Nie od razu powiązałam te fakty z osobą właściciela dóbr wilanowskich (po 1797), Stanisława Kostki Potockiego.

Poniżej przytaczam w postaci transkrypcji akt zgonu Stanisława Kostki hrabiego Potockiego, sporządzony w wilanowskim urzędzie stanu cywilnego (pisownia została częściowo zmodernizowana).
źródło: USC Wilanów, Z 53 / 1821 Stanisław Kostka Potocki

Nr 53. Roku tysiąc osiemset dwudziestego pierwszego dnia siedemnastego miesiąca września przed Nami, Nauczycielem Szkoły Elementarnej Wilanowskiej, sprawującym obowiązki Urzędnika Stanu Cywilnego Gminy Wilanowskiej w Powiecie Warszawskim, Województwie Mazowieckim, stawili się Bartłomiej Biernacki, mający lat 30, Zastępca Wójta Gminy Wilanowskiej, tudzież Wincenty Żabiński, liczący lat 40, Rządca Dóbr Klucza Wilanowskiego i Karol Smoczyński, rachujący lat 36, Kassyer Jeneralny tychże Dóbr, i oświadczyli Nam, iż Jaśnie Wielmożny Stanisław Kostka Hrabia Potocki, Prezes Senatu Korony Polskiej, Kawaler Orderów Polskich i Legii Honorowej, Dziedzic Dóbr Wilanowskich i wielu innych, żyjący lat 64, syn Eustachego Hrabiego Potockiego, Generała Artylerii Litewskiej, i Marii z Konckich, już nieżyjących małżonków, w dniu czternastym miesiąca września roku bieżącego, o godzinie piątej wieczorem umarł w Pałacu Wilanowskim, pod numerem trzydziestym pierwszym. Po czym Oświadczającym akt niniejszy przeczytany, przez Nas podpisany został, i świadków.
Stanisław Pawłowski, Urzędnik Stanu Cywilnego.
[podpisali] Karol Smoczyński i Wincenty Żabiński

Nie przeglądałam wszystkich aktów metrykalnych z wilanowskiego urzędu stanu cywilnego. Jednakże pierwszym pełniącym obowiązki urzędnika stanu cywilnego gminy wilanowskiej był Notariusz Powiatu Warszawskiego, Piotr Staszewski. Występuje on jako urzędnik USC w akcie urodzenia numer jeden, spisanym w 1808. Być może pomiędzy Piotrem Staszewskim a Stanisławem Pawłowskim byli inni urzędnicy stanu cywilnego. W każdym razie, jak wynika z treści przytoczonego aktu zgonu, Stanisław Pawłowski był nauczycielem szkolnym i urzędnikiem stanu cywilnego w 1821 a w aktach urodzenia, małżeństwa i zgonu, zamykających księgę wilanowskiego urzędu stanu cywilnego za rok 1825 (czyli ostatni rok przed wejściem w życie nowych przepisów) występuje on już wyłącznie jako urzędnik stanu cywilnego, co oznacza, że prawdopodobnie prowadził już wtedy USC „na pełny etat”.

Poniżej podaję linki do tych innych dokumentów oraz do Podróży do Ciemnogrodu, z którą w wersji zdigitalizowanej można się zapoznać korzystając z Mazowieckiej Biblioteki Cyfrowej.

Akt zgonu (USC Wilanów Z 53 / 1821) Stanisława Kostki Potockiego

Akt urodzenia Amalii Anny Strasburg, USC Wilanów 1 / 1808/1809 (1808)

Akt urodzenia zamykający akta urodzeń za 1825, USC Wilanów B 130 / 1825 Anna i Maryanna Witkowskie, bliźniaczki zapisane pod jednym numerem aktu

Podróż do Ciemnogrodu, Wydanie N. Glücksberga z 1820, Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa

Link do strony tytułowej cz. 1 Podróży do Ciemnogrodu, Wydanie N. Glücksberga z 1820, Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa

 

Reklamy

2 myśli na temat “Czy „napoleońskie” urzędy stanu cywilnego były prowadzone tylko przy parafiach rzymskokatolickich przez proboszczów tych parafii? Cz. II.”

    1. Dziękuję za link do artykułu, który tak dobrze porządkuje wiedzę na ten temat od strony przepisów.
      Mam nadzieję, że przeczytają go genealodzy zainteresowani poszerzeniem swojej wiedzy na temat zasad, na jakich funkcjonowały usc w tamtych czasach.
      Przydałaby się jakaś możliwość zapisywania gdzieś w jednym miejscu informacji o tym, kto i gdzie był urzędnikiem stanu cywilnego. Genealodzy, którzy przeglądają dużo ksiąg niekoniecznie widzą ten temat jako interesujący. W moim drugim artykule na blogu jest przykład nauczyciela będącego urzędnikiem stanu cywilnego w Wilanowie. Jeżeli chodzi o radzenie sobie proboszczów rzymskokatolickich z rejestracją religijną versus cywilną, to prowadzili oni do pewnego czasu podwójne księgi. Piszę o tym w jednym z artykułów w mojej książce „Data urodzenia Fryderyka Chopina. Ewaluacja źródeł, analiza informacji, konkluzja”.

      Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s